Tekst ukazał się z numerze 14 Gazety Horynieckiej

Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich to piętnastotomowe dzieło wydane w końcu XIX wieku przez Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego i Władysława Walewskiego.

Encyklopedia ta jest wybitnym dziełem na miarę światową: na kilkunastu tysiącach stron (jeden tom to zwykle ponad 900 stron) zawarto ogromną ilość informacji. Słownik zawiera opisy niemal wszystkich miejscowości z terenów, które obejmowała dawna Rzeczpospolita. Hasła obejmują regiony, miasta, wsi, osady... ale także rzeki, jeziora... Hasła zawierają bardzo szerokie spektrum informacji: nie tylko położenie geograficzne i administracyjne, ale także główne dane statystyczne i demograficzne, jak również cenne informacje o handlu, transporcie, przemyśle, rolnictwie.

 Hasła dotyczące większych miejscowości są bardziej rozbudowane, np. opis Lubaczowa to prawie 3 strony (6 kolumn) tekstu. Ale o Mrzygłodach możemy dowiedzieć się tylko, że jest to: 1) grupa domów w Lubyczy kameralnej, pow. Rawa ruska, 2) część Werchraty.

 O Horyńcu znajdujemy następujące informacje: „Horyniec (z Tarasówką i Sidnicą), wieś, po­wiat cieszanowski, nad potokami Papiernia i Sołotwina, śród piasków, błot i lasów, o 16 w. na płd. wschód od Cieszanowa oddalona; prze­strzeń pos. więk. 2113, w tem 1505 m. lasu; włość. 1999 m., ludności rzym. kat. 547, ma­jących kościół par. w miejscu należącym do miej­scowego klasztoru minorytów i fundowany przez Mikołaja ze Żmigrodu Stadnickiego w r. 1755; kościół poświęcony w 1773, przemienio­ny na parafialny w 1775 roku pod wezw. Nie­pokalanego poczęcia N. P. M.; patron Ludwik książę Poniński, okr. radca namiestnictwa, okr. podkomorzy i starosta w Rzeszowie. Do tej parafii należy 3 miejscowości: Nowiny, Radruż i Wólka horyniecka; ogólna liczba katol. 1065, izraelitów 107. Gr. katol. parafia w miejscu z cerkwią murowaną, patron ten sam co w łac. parafii w Horyńcu; z miejscowościa­mi: Miasteczko, Truszy i Sidnica. Dawna cer­kiew drewniana zgorzała na początku bieżące­go stulecia, na jej miejsce została w 18l8 roku postawiona nowa murowana kosztem gminy i ówczesnych właścicieli Horyńca hrabiów Stadnickich, których herb familijny wyrobiony jest na murze nad wchodowymi drzwiami. Sąd powiatowy w Cieszanowie, urząd pocztowy w miejscu. Konwent oo. minorytów fundowany w 1706 r. przez Mikołaja Stadnickiego. Wła­ściciel więk, pos. Ludwik książę Poniński”.

 O Werchracie możemy się dowiedzieć m.in., że „W XVIII w. powstał tu klasztor bazyliański. Założył go w r. 1678 o. Jow Jamiński, jeromonach mona­steru jamnickiego, na gruntach nadanych mu przez mieszkańców wsi. Tego założyciela mia­nował ks. Dymitr Wiśniowiecki, wojew. bełski, ihumenem. Gdy następnie Jamiński przeniósł się do Krupca, gdzie też założył monaster, za­proszono na ihumeństwo Izaaka Sokalskiego z monasteru zamojskiego. Ten przyniósł ze so­bą dwa obrazy: Chrystusa i Matki Boskiej, który zasłynął cudami i znany był pod nazwą ,,M.B.Werchrackiej”. Po zamknięciu monasteru prze­niesiono obraz r. 1810 do klasztoru krechowskiego. W r. 1702 był ihumenem o. Barłaam Teodorowicz, syn włościanina z W. Monaster istniał do r. 1806 poczem zakonnicy przenieśli się do Krechowa”.

 Słownik podaje wiele szczegółów związanych ze sprawami gosporaczymi. Np. w haśle „Prusie” (koło Werchraty) znajdujemy następujący opis: „Staw, na którym młyn o jednym kamieniu. Ten staw OO. Reformaci Rawscy za konsensem J.W. Marszałka nadwornego zławiają, któ­ry w intratę nie rachuje się, ile nigdy w aren­dzie spust nie bywał, i stawek mały”.

 W 1977 roku nakładem Wydawnictw Artystycznych i Filmowych wydano reprint Słownika w limitowanej, numerowanej serii 800 egzemplarzy. Obecnie można go zakupić również w wersji elektronicznej na CD-ROM lub też skorzystać z Internetu. Kilka witryn udostępnia Słownik w całości. Najbardziej godny polecenia jest serwis ICM UW (http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/), z wyszukiwarką haseł.

 Warto bliżej poznać redaktorów tego wielkiego dzieła. Filip Sulimierski urodził się w Sieradzu w 1843 r. Ojciec jego, właściciel majątku Brzeski nad Drabią zmarł cztery miesiące przed urodzeniem syna. Matka została wdową z czworgiem dzieci, w wychowaniu, których zapewne pomagała jej liczna rodzina męża. Sulimierski ukończył Szkołę Główną w Warszawie, uzyskując stopień magistra nauk matematycznych. Po ukończeniu studiów rozpoczął pracę w "Wędrowcu" (tygodniku geograficzno – krajoznawczym), który stał się później jego własnością (ale pisywał także do innych gazet). Będąc redaktorem "Wędrowca" wytworzył wokół niego liczne grono korespondujących czytelników. I wtedy pojawił się pomysł wykorzystania ich pomocy do przedstawiania przedrozbiorowej historii Polski. Sulimierski zredagował 5 pierwszych tomów, po jego śmierci (w 1885 roku, spoczywa na Powązkach).  Dzieło dokończył Bronisław Chlebowski (ur. 1846 w Warszawie, zmarł w 1918), syn lekarza. Był historykiem literatury, profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, członkiem Towarzystwa Naukowego w Warszawie. Jednym z redaktorów Słownika był też Władysław Walewski - ziemianin, kandydat nauk dyplomatycznych uniwersytetu dorpackiego.

 Słownik został opublikowany w dużym stopniu dzięki funduszom Witolda Zglenickiego – postaci wybitnej. Witold Leon Julian Zglenicki urodził się 6 stycznia 1850 r. we wsi Wargawa Stara, w mazowieckiej rodzinie drobnoszlacheckiej. Studiował na wydziale Matematyczno-Fizycznym Szkoły Głównej Warszawskiej oraz w Instytucie Górniczym w Petersburgu. Pracował Urzędu Probierczym w Baku, poświęcając się też badaniom geologicznym i wynalazkom. Za zasługi oraz za środki własne uzyskał prawa do działek naftowych na lądzie i Morzu Kaspijskim. Zmarł w 1904 roku. Mieszkańcy Baku z wdzięczności usypali sztuczny ląd na wodach morskich, na którym został pochowany. Grób ten  przetrwał Rewolucję Październikową i znajduje się tam do dzisiaj. Witold Zglenicki większość swego majątku zapisał nauce (więcej o tej niezwykłej postaci – w książce Andrzeja Chodubskiego, pt. „Polski Nobel”).