Dr Mieczysław Orłowicz – turysta także roztoczański

Tekst opublikowany w nr 13 Gazety Horynieckiej 

„Za następną stacyą Basznią wjeżdża pociąg w pasmo gór Roztocze Rawskie, biegnąc doliną Słotwinki, w której leży Horyniec”.  Tak o Roztoczu Południowym i Horyńcu wspomina Mieczysław Orłowicz, w swoim „Ilustrowanym przewodniku po Galicyi”, wydanym we Lwowie, w 1919 roku.

Jak pisze Piotr Zaborowski, dr Mieczysław Orłowicz (1881–1959) był jednym z najbardziej znanych i zasłużonych polskich podróżników. Studiował prawo i historię sztuki, ukończył Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie oraz Akademię Handlową w Wiedniu. Organizował założone w 1909 roku Polskie Towarzystwo Krajoznawcze. W okresie międzywojennym kierował referatem turystyki w Ministerstwie Robót Publicznych, a później w Ministerstwie Komunikacji (swoje stanowisko zachował jeszcze przez siedem lat po zakończeniu drugiej wojny światowej). Oprócz tego był niestrudzonym turystą – przemierzył pieszo ponad 130 tys. km. Swoje doświadczenia wykorzystał do napisania kilku znakomitych przewodników.

Do tych znakomitych przewodników można zaliczyć z pewnością wspomniany już „Ilustrowany przewodnik po Galicyi” oraz „Ilustrowany przewodnik po Lwowie” (II wydanie w 1925 r.). Przewodniki te, to przykłady zamiłowania do kultury polskiej, poznawanej dzięki turystyce. Jakże odmienne są w treści i formie od współczesnych przewodników turystycznych. Przewodniki Orłowicza czyta się jak powieści, mimo świadomie nadanej przez autora, skrótowej formule. Miłośnicy Roztocza w „Ilustrowanym przewodniku po Galicyi” znajdą opisy m.in. następujących tras: Lwów – Jaworów, Lwów – Jarosław, Jarosław – Rawa Ruska, obszerny opis Żółkwi, krótsze –  Krechowa, Janowa, Niemirowa i innych miejscowości leżących na obecnym Roztoczu ukraińskim lub w okolicach. Wzmianki – m.in. o Lubaczowie, Cieszanowie, Oleszycach i Horyńcu – o którym dowiadujemy się, iż jest tu „Mały, prymitywnie urządzony, prawie wyłącznie przez Żydów frekwentowany zakład kąpielowy siarczany o kilku łazienkach. Pałac ks. Ponińskiego z salą teatralną i dużą biblioteką. 11 km. na południe zakład kąpielowy w Niemirowie. Za Horyńcem przekracza kolej na grzbiecie Roztocza Rawskiego dział wód między Sanem a Bugiem poczem zjeżdża w dół w dolinę Raty, w której leżą Werchrata, Huta Zielona, najbliższa stacya dla Potylicza, a wreszcie Rawa Ruska, punkt połączenia z linią ze Lwowa do Sokala.”

Postać Mieczysława Orłowicza jest bliska sercom również mieszkańców Przemyśla. Od 2001 roku przemyski oddział PTTK organizuje Ogólnopolskie Rajdy Turystyczne imienia dr Mieczysława Orłowicza. Jak podaje Dariusz Hop, jednym z dzieł Orłowicza jest wydany w 1917 r. doskonały "Ilustrowany przewodnik po Przemyślu i okolicy", który ukazał się w polskiej i niemieckiej wersji językowej. Orłowicz napisał go rok wcześniej podczas służby wojskowej w Przemyślu. Poznał wtedy dokładnie nie tylko sam Przemyśl, ale także jego bliższe i dalsze okolice. Do dzisiaj jest to niedościgniony wzór dla autorów kolejnych przewodników po Przemyślu. Zdaniem D. Hopa, dzięki patriotyzmowi i odwadze Orłowicza, wykazanej podczas pracy w komisji rekwizycyjnej udało się uratować wiele zabytkowych dzwonów, które zaborcy chcieli przetopić na potrzeby toczącej się wówczas I wojny światowej. W okresie międzywojennym Mieczysław Orłowicz pracował nieustannie nad rozwojem polskiej turystyki. Stworzył jej nowy model i organizował niezbędną administrację. Wyznaczył także przebieg Głównego Szlaku Beskidzkiego w Karpatach Wschodnich, który wyznakowano w latach 1926-1928. Każdą wolną chwilę spędzał na organizowanych przez siebie, często wielodniowych, wycieczkach i górskich wyprawach.

Mieczyław Orłowicz (jako student V roku prawa) był założycielem i pierwszym prezesem Akademickiego Klubu Turystycznego we Lwowie, który powstał 29 kwietnia 1906 r. Była to pierwsza akademicka organizacja turystyczna na ziemiach polskich. Orłowicz był autorem ponad stu przewodników turystycznych. Propagował turystykę w Bieszczadach Wschodnich, w uznaniu zasług jego imieniem nazwano przełęcz w Bieszczadach Zachodnich (przełęcz M. Orłowicza) – jak również Główny Szlak Sudecki.

Pamięć o działalności Mieczysława Orłowicza nie osłabła również dziś. Np. Wyższa Szkoła Turystyki i Rekreacji w Warszawie przyjęła go za swojego patrona. W uzasadnieniu czytamy, iż „Mieczysław Orłowicz był człowiekiem, który pozwolił nam ujrzeć Polskę w jej krajobrazowym pięknie, wskazał na wartości turystyczne polskiej ziemi i jej mieszkańców. Był wspaniałym propagatorem wycieczek turystycznych, które wyrywają ludzi z ich często szarej rzeczywistości ukazując piękno własnego kraju. WSTiR czuje się niezwykle zaszczycona faktem, że uzyskała zgodę Rodziny M. Orłowicza oraz MEN na nadanie jej imienia tak wielkiego propagatora i popularyzatora polskiej turystyki”. Mieczyław Orłowicz jest również patronem ulic w Przemyślu, Warszawie i Jarosławiu, a także Oddziału PTTK w Przemyślu. Niektóre przewodniki Mieczysława Orłowicza (np. „Ilustrowany przewodnik po Galicyi”) są dziś dostępne dzięki drukowi reprintów (Wydawnictwo Ruthenus).